"Nhà tôi lắp điện mặt trời có hợp pháp không? Thủ tục có phiền phức, phải xin phép chỗ này chỗ kia không?" Đây là câu hỏi hầu như chủ nhà nào cũng hỏi trước tiên, nhất là khi quy định điện mặt trời hộ gia đình năm 2026 vừa có một số sửa đổi mới. Trả lời ngay: có, hoàn toàn hợp pháp, và Nhà nước đang khuyến khích hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà. Không những vậy, quy định vừa sửa còn cởi mở hơn cho hộ gia đình, không siết chặt thêm.
Khung pháp lý hiện nay
Nghị định 58/2025/NĐ-CP, ban hành ngày 03/3/2025 (thay thế Nghị định 135/2024), là văn bản quy định việc phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình "tự sản xuất, tự tiêu thụ". Nói cách khác, nhà bạn lắp pin để tự dùng điện sản xuất ra và giảm hoá đơn, chứ không phải bán toàn bộ điện cho ai. Đây vẫn là khung pháp lý gốc mà hộ gia đình đang và sẽ tiếp tục dựa vào khi lắp điện mặt trời mái nhà.
Trong năm 2026, Nghị định 243/2026/NĐ-CP được ban hành để sửa đổi, bổ sung Nghị định 58/2025 (cùng với Nghị định 57/2025 về mua bán điện trực tiếp). Hướng sửa đổi lần này đi theo hướng nới lỏng cho hộ gia đình, cụ thể ở hai điểm sau.
Thay đổi 1: được bán điện dư nhiều hơn
Nói theo cách gần gũi: ban ngày, hệ thống điện mặt trời trên mái sản xuất ra điện, nhà bạn dùng ngay một phần (bơm nước, tủ lạnh, máy lạnh...), phần còn dư sau khi dùng thì được bán ngược lại lên lưới điện.
Trước đây, phần điện dư này chỉ được bán tối đa 20% sản lượng hệ thống làm ra. Theo quy định sửa đổi, mức trần này được nâng lên tối đa 50%, tức hộ gia đình có cơ hội bán được nhiều điện dư hơn trước, nếu lưới điện khu vực có khả năng tiếp nhận.
Giá bán điện dư không phải một con số cố định. Nó tính theo giá thị trường điện bình quân năm trước (do đơn vị vận hành thị trường điện công bố), và không vượt quá khung giá điện mặt trời mặt đất theo từng miền.
Cần nói rõ để tránh hiểu lầm: 50% là mức trần, không phải nhà nào cũng bán được đúng con số đó, còn tuỳ khả năng tiếp nhận của lưới điện khu vực. Và quan trọng hơn, lợi ích chính của điện mặt trời mái nhà vẫn là tự dùng để giảm hoá đơn tiền điện hàng tháng. Bán điện dư chỉ là phần thêm, không phải nguồn thu chính, nên đừng lắp hệ thống to hơn nhu cầu chỉ để nhắm vào khoản bán điện dư này.
Thay đổi 2: thủ tục nhẹ, chỉ cần thông báo
Đây có lẽ là phần khiến nhiều chủ nhà yên tâm nhất. Với hộ gia đình đấu nối vào lưới điện hạ áp, trường hợp phổ biến nhất, thủ tục không phải "xin giấy phép" như nhiều người lo, mà chỉ cần gửi thông báo theo mẫu tới UBND cấp xã, tối thiểu 10 ngày làm việc trước khi lắp đặt.
Hệ thống rất nhỏ, công suất inverter dưới 1 kWp, còn được miễn luôn cả bước thông báo này.
Sau khi nhận thông báo, đơn vị quản lý lưới điện có 3 ngày làm việc để phản hồi nếu lo ngại nguy cơ quá tải, nằm trong khung 10 ngày nói trên. Quá thời hạn đó mà không có ý kiến phản đối, hộ gia đình được lắp đặt bình thường. Bạn cũng không cần xin thêm giấy phép PCCC hay môi trường riêng. Cơ quan nhận thông báo sẽ tự chuyển thông tin cho các bên liên quan theo dõi.
Nói cách khác, với một hệ thống mái nhà cỡ vài kWp của hộ gia đình, câu trả lời cho câu hỏi "lắp điện mặt trời có cần xin phép không" là: không cần xin phép, chỉ cần thông báo trước. Gọn hơn nhiều so với hình dung của phần lớn mọi người.
Vậy nhà bạn cần làm gì
Tin tốt là phần thủ tục thông báo và làm việc với đơn vị quản lý lưới điện thường do đơn vị lắp đặt uy tín lo trọn, chủ nhà không phải tự đi làm việc với UBND hay đơn vị điện lực.
Việc thật sự của bạn là chọn đúng công suất theo nhu cầu sử dụng điện của gia đình, thay vì lắp cho to "để dành bán điện dư" như phần trên đã nói. Muốn biết nhà mình cần lắp bao nhiêu kW, có thể bắt đầu từ hoá đơn tiền điện. Xem thêm bài Nhà bạn cần lắp điện mặt trời mấy kW, hoặc dùng luôn máy tính tiết kiệm để có công suất, chi phí và mức tiết kiệm ước tính chỉ trong vài giây.
Bước tiếp theo
Quy định mới không thay đổi điều cơ bản: điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu vẫn hợp pháp, vẫn được khuyến khích, và với hộ gia đình thì thủ tục vẫn nhẹ nhàng như trước, thậm chí còn thoáng hơn ở phần bán điện dư. Nếu đang cân nhắc, bạn có thể thử máy tính tiết kiệm để xem ước tính cho hoá đơn nhà mình: ví dụ hoá đơn khoảng 4 triệu đồng/tháng thường tiết kiệm được khoảng 2,8 triệu đồng/tháng, nhưng khảo sát thực địa mới cho con số chính xác cho từng nhà. Muốn hiểu kỹ hơn cách các con số này được tính, xem thêm Cách tính tiết kiệm điện mặt trời. Hoặc đơn giản là đặt một buổi khảo sát mái miễn phí để có con số thật cho nhà bạn.