"Nhà tôi trả khoảng 2 triệu tiền điện mỗi tháng, muốn lắp điện mặt trời thì cần mấy kW?" Đây là câu hỏi gần như ai cũng hỏi trước tiên. Trả lời nhanh cho trường hợp này: khoảng 4,9 kWp, tức chừng 9 tấm pin, cần khoảng 27 m² mái trống, đầu tư ước tính khoảng 84 triệu đồng.
Con số đó không phải đoán mò, mà tính theo đúng công thức của máy tính tiết kiệm SotechVN. Bài này sẽ đi qua từng bước tính, từ hoá đơn ra công suất, để bạn tự áp vào hoá đơn nhà mình. Còn nếu bạn hay nghĩ theo số điện đã dùng: hộ dùng khoảng 500–800 số/tháng thường rơi vào tầm 3,7–5,9 kWp (khoảng 7–11 tấm pin). Vì sao có những con số đó, đọc tiếp bên dưới.
Từ hoá đơn ra số điện tiêu thụ
Bước đầu tiên là quy tiền ra điện. Máy tính lấy giá điện trung bình giả định 3.000 đồng/số, nên chỉ cần lấy hoá đơn chia cho 3.000 là ra số điện đã dùng mỗi tháng.
Hoá đơn 2 triệu đồng tương ứng khoảng 667 số điện. Hoá đơn 4 triệu tương ứng khoảng 1.333 số. Đây là bước đơn giản nhất, nhưng cũng là nền cho mọi con số phía sau. Tốt nhất bạn lấy trung bình vài tháng gần nhất, tránh lấy đúng một tháng cao điểm điều hoà.
Từ số điện ra công suất cần lắp
Có số điện rồi, bước tiếp là quy ra công suất. Ở điều kiện nắng của Việt Nam, máy tính giả định mỗi ngày có 4,5 giờ nắng hiệu quả, tính cho 30 ngày là 135 giờ mỗi tháng. Nghĩa là mỗi 1 kWp lắp lên mái tạo ra khoảng 135 số điện/tháng.
Vậy công suất cần lắp bằng số điện tháng chia cho 135:
- Hoá đơn 2 triệu (~667 số) → khoảng 4,9 kWp
- Hoá đơn 4 triệu (~1.333 số) → khoảng 9,9 kWp
- Hộ dùng 500 số → khoảng 3,7 kWp; hộ dùng 800 số → khoảng 5,9 kWp
Đây là công suất "theo nhu cầu", vừa đủ bù lại lượng điện bạn đang mua. Máy tính còn kiểm tra thêm một điều nữa trước khi chốt: mái nhà bạn có đủ chỗ không.
Bao nhiêu tấm pin, cần mái rộng bao nhiêu
Từ công suất suy ra số tấm pin. Tấm pin phổ biến hiện nay khoảng 580W, nên số tấm bằng công suất nhân 1.000 rồi chia 580, làm tròn lên:
- 4,9 kWp → khoảng 9 tấm, chiếm khoảng 27 m² mái
- 9,9 kWp → khoảng 18 tấm, chiếm khoảng 54 m² mái
Diện tích ước tính theo mức khoảng 5,5 m² cho mỗi kWp. Đây là chỗ nhiều nhà vướng: nhu cầu thì cao, nhưng mái trống lại không đủ.
Khi đó máy tính lấy số nhỏ hơn giữa "công suất theo nhu cầu" và "công suất mái cho phép". Ví dụ nhà cần 4,9 kWp (khoảng 27 m²) nhưng mái chỉ còn 20 m² trống, thì công suất bị giới hạn ở khoảng 3,6 kWp — chừng 7 tấm. Máy tính sẽ báo hệ thống đang bị giới hạn bởi mái: bạn tiết kiệm được ít hơn nhu cầu, và muốn tiết kiệm nhiều hơn thì phải mở rộng mặt lắp (thêm mái phụ, giàn, sân thượng) hoặc chấp nhận hệ nhỏ hơn.
Chi phí lắp đặt được tính theo suất đầu tư khoảng 17 triệu đồng/kWp cho công trình dân dụng. Nhân ra: hệ 4,9 kWp rơi vào khoảng 84 triệu đồng, hệ 9,9 kWp khoảng 168 triệu đồng.
Lắp đúng nhu cầu hay lắp dư?
Lắp theo đúng hoá đơn — tức lắp vừa đủ để bù lượng điện đang dùng — thường cho điểm hoàn vốn tốt nhất, vì mỗi đồng đầu tư đều tạo ra tiền tiết kiệm thay vì nằm không.
Ở đây cần nói rõ một con số hay bị hiểu nhầm. Máy tính chặn ước tính tiền tiết kiệm ở mức 70% hoá đơn, nhưng đó là giả định thận trọng để không vẽ quá đẹp, không phải giới hạn kỹ thuật thật sự. Thực tế, nhà dùng nhiều điện vào ban ngày (bơm nước, điều hoà, làm việc tại nhà), hoặc có thêm pin lưu trữ, có thể tiết kiệm khoảng 80–90% hoá đơn tuỳ trường hợp, có nhà còn cao hơn nữa. Máy tính cố tình báo con số dè dặt hơn để bạn không thất vọng — thực địa thường tốt hơn ước tính.
Vậy có nên lắp dư công suất "cho chắc"? Nói thẳng: chỉ đáng khi bạn có kế hoạch dùng thêm điện trong tương lai gần — mua xe điện, lắp bơm nhiệt, thêm pin lưu trữ. Có kế hoạch đó thì phần công suất dư sẽ sớm có việc để làm. Còn nếu chưa có, lắp dư chỉ làm tiền đầu tư phình lên mà phần điện thừa ban ngày bán lại (nếu có) chẳng đáng bao nhiêu, khiến thời gian hoàn vốn kéo dài một cách không cần thiết. Lắp đúng nhu cầu hôm nay, mở rộng khi nhu cầu thật sự đến, thường là lựa chọn tỉnh táo hơn.
Con số cho đúng nhà bạn
Mọi con số ở trên là ước tính theo công thức chung, giúp bạn hình dung tầm cỡ hệ thống. Kết quả thật còn phụ thuộc hướng mái, độ nghiêng, bóng che và kết cấu — khảo sát thực địa mới cho con số chính xác cho từng nhà.
Cách nhanh nhất để có điểm khởi đầu cho riêng nhà bạn là nhập hoá đơn và diện tích mái vào máy tính tiết kiệm trên trang chủ: vài giây là ra công suất, số tấm và chi phí ước tính. Muốn hiểu kỹ hơn cách các con số này được tính, xem thêm cách tính tiết kiệm điện mặt trời và hoàn vốn điện mặt trời bao lâu. Khi cần con số chắc chắn, bạn có thể đăng ký khảo sát thực địa miễn phí — đội kỹ thuật sẽ đo mái và chốt phương án đúng với nhà bạn.