Hai loại mái phổ biến nhất ở nhà dân Việt Nam là mái tôn và mái ngói. Cùng một hệ thống điện mặt trời, cách lắp lên hai loại mái này khác nhau khá nhiều — không phải vì tấm pin khác nhau, mà vì khung đỡ và cách bắt vào mái khác nhau. Hiểu trước sự khác biệt này giúp bạn không bất ngờ khi đội kỹ thuật khảo sát và tư vấn phương án.
Mái tôn: nhanh và rẻ hơn
Mái tôn có kết cấu xà gồ lộ ra ngoài, nên khung đỡ tấm pin thường dùng loại mini-rail bắt trực tiếp lên tôn hoặc lên xà gồ bên dưới. Thi công đơn giản hơn: khoan lỗ, bắt vít, gắn ray, đặt tấm pin lên — không phải tháo dỡ vật liệu lợp mái như mái ngói. Vì vậy mái tôn thường thi công nhanh hơn và chi phí phần khung, phụ kiện cũng thấp hơn so với mái ngói.
Điểm cần lưu ý duy nhất nằm ở mỗi lỗ khoan: mỗi vị trí bắt vít xuyên qua tôn là một điểm có thể dột nếu không xử lý đúng cách. Đội thi công cần dùng đúng loại vít có long đen cao su hoặc keo silicone chuyên dụng tại từng điểm khoan, không phải khoan xong là xong.
Mái ngói: cần khung chuyên dụng
Mái ngói không cho bắt vít trực tiếp qua viên ngói — ngói giòn, dễ nứt vỡ và không chịu lực tốt như tôn. Cách làm phổ biến là dùng móc ngói (roof hook): tháo một số viên ngói lên, bắt móc thép vào xà gồ hoặc kèo gỗ bên dưới, sau đó lợp lại ngói đè lên móc. Móc này mới là điểm chịu lực để gắn ray và tấm pin lên trên.
Vì phải tháo và lợp lại ngói ở từng vị trí lắp móc, thời gian thi công mái ngói thường lâu hơn mái tôn, và cần thợ có kinh nghiệm xử lý ngói để không làm nứt vỡ những viên xung quanh trong lúc thao tác.
Chống thấm: việc không được làm ẩu
Dù là mái tôn hay mái ngói, nguyên tắc chung vẫn giống nhau: bất kỳ điểm nào xuyên qua lớp lợp mái đều là điểm có nguy cơ thấm dột nếu xử lý ẩu. Với mái tôn là từng lỗ vít, với mái ngói là vị trí đặt móc và những viên ngói lợp lại quanh đó. Việc chống thấm phải làm ngay trong lúc thi công, không phải "xử lý sau nếu dột" — vì lúc đó tấm pin đã lắp lên trên, sửa lại khó và tốn công hơn nhiều so với làm đúng từ đầu.
Chọn thế nào
Loại mái không quyết định nhà bạn có nên lắp điện mặt trời hay không — cả mái tôn và mái ngói đều lắp được, miễn kết cấu mái đủ chắc chắn để chịu tải tấm pin và khung đỡ. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở loại khung cần dùng, thời gian thi công và chi phí phần phụ kiện, chứ không phải ở khả năng lắp đặt.
Cách chắc chắn nhất để biết mái nhà bạn cần loại khung gì và mất bao lâu thi công là để đội kỹ thuật khảo sát thực địa miễn phí, kiểm tra trực tiếp kết cấu mái trước khi đưa ra phương án cụ thể.